Mimar Kemaleddin kimdir?

Mimar Kemaleddin, büyük bir Türk mimarıdır. 19. yüzyılın en önemli Osmanlı mimarıdır.

Mimar Kemaleddin, 1870 yılında Ä°stanbul’da doÄŸmuÅŸtur. Ãœnlü Osmanlı miralaylarından Ali Bey’in oÄŸludur. Ä°lköğrenimini Ä°brahim AÄŸa ilkokulunda yapmıştır. Babası, görevle Girit’e gidince, Kemalettin de Girit’e gitmiÅŸ ve orada bir yandan Fransızca, bir yandan Arapça dersler alarak bu iki dili öğrenmiÅŸtir. Babası ile birlikte Ä°stanbul’a dönünce, bu sefer özel hocalardan bu iki dili geliÅŸtirmiÅŸ ve perkitmiÅŸ, bu arada da Åžemsülmaarif ve Numune-i terakki okullarında öğretimini ilerletmiÅŸtir.

Lise tahsilini tamamladıktan sonra mühendis okuluna girdi. Bu okulu birincilikle bitirmiÅŸtir (1891). Bu yetenekli öğrenciyi, okulun hocası Alman mimar, kendisine asistan olarak almış ve birlikte çalışmıştır. Dört yıl kadar çeÅŸitli mimarlık ve yapı iÅŸlerinde çalıştıktan sonra, öğrenimini daha ilerletmek için hükümet hesabına Almanya’ya gönderildi. Mimar Kemalettin, Almanya’ya gitmeden önce, Ä°stanbul’daki çalışmaları sırasında Osmanlı tarihini inceledi. Özellikle Osmanlı Güzel Sanatlar tarihini dikkatle gözden geçirdi. Bu uygarlığın yetiÅŸtirdiÄŸi mimarları ve bunların en büyüğü olan Mimar Sinan’ı, eserlerindeki özellikleriyle etüt etti. Almanya’ya geldiÄŸi zaman, doÄŸu kültürü ile dolu idi.

Dört buçuk yıl Almanya’da kaldı. Charlattenburg Teknik Okulu’nu bitirdi. 19. yüzyıl Alman mimarisini inceleyerek, tarihle mimarî arasında köprülerin nasıl kurulduklarını öğrendi ve Türkiye’ye döndü. Türkiye’ye dönünce, Mühendis Mektebi’nin mimarlık ve inÅŸaat hocalığına atandı. Burada öğrencilerine, Türk mimarisinin geçirdiÄŸi safhaları ve yıkılışını anlatıyor, yabancı ellere düşen Türk mimarisinin nasıl dejenere olduÄŸuna öğrencilerinin dikkatini çekiyordu. Bu hocalığı sırasında bazı yetenekli mimarlarımız yetiÅŸmiÅŸ ve hocalarının açtığı çığırı yaÅŸatmaya çalışmışlardır.

Kemalettin Bey, hocalık dışında, özel bürosunda iÅŸ de kabul ediyordu. Bostancı, Bebek camileri bu dönem çalışmaları içindedir. Bir ara, Seraskerlik Dairesi BaÅŸmimarlığı’na getirildi. 1908 devriminden sonra Evkaf Nezareti inÅŸaat ve tamirat Müdürü oldu. Özellikle bu dönemde verimli çalışmaları görülmüştür, l. Vakıf Hanı, II. Vakıf Hanı, III. Vakıf Hanı ve IV. Vakıf hanları, bu dönem içinde projelendirilmiÅŸ, inÅŸaatına giriÅŸilmiÅŸtir. Mimar Kemalettin, Alman mimarisinin güvenli oturmuÅŸluÄŸu ile Osmanlı mimarisinin inceliÄŸini birleÅŸtirerek yeni bir üslup yaratmaya çalışıyor, bir çeÅŸit neo-klasizm denemesi sürdürüyordu. Yahya Kemal’in divan edebiyatında yaptığı iÅŸi, Mimar Kemalettin mimaride uyguluyor gibiydi. Ä°kisi de, eskinin ölümsüz yanlarını alarak, deÄŸersiz eklemelerden soyutlayarak bir eskimsi yeni veya yenimsi eski yaratmaya çalışmakta idiler. Kemalettin Bey, Türk kubbesini, kemerlerini, sarkıtlarını stlize ederek yapılara yansıtıyor, Türk çinilerini süslemede kullanıyor ve böylece yaptığı binalar, modern niteliklerinden hiçbir ÅŸey kaybetmeden, eski mimarimizin özellikleriyle bezenmiÅŸ oluyordu.

Mimar Kemaleddin, bu neo-klasik arayışa karşı çıkan mimarlar da vardı. Onlara göre, Kemalettin Bey’in yaptığı, eski mimariden kubbe, sarkıt, kemer almak gibi basit bir iÅŸti. Bununla bir üslup yaratılamazdı. Ayrıca bu alıntılar, maliyete intikal ettiÄŸi zaman, büyücek masraf kapısı açıyorlardı. Oysa Osmanlı Devleti, BatılılaÅŸmaya doÄŸru gitmekteydi. Edebiyatta, resimde, güzel sanatların bütün dallarında Batı’ya giderken, mimaride sapma yapmak, çağın anlayışına ters düşmekti. Durup dururken böyle bir moda yaratmanın âlemi yoktu. Yeni bir çaÄŸ baÅŸlamıştı ve çağın gereklerine göre, sade, ucuz, hacmin iyi kullanıldığı eserler verilmek sırası idi… Kemalettin Bey, bu eleÅŸtirilere aldırış etmeden çalışmalarını sürdürdü, insan, tarihi ile birlikte yaşıyordu. GeçmiÅŸten kopmanın imkânı yoktu. Öyleyse, eserlerine kendi düşüncesini, kendi zevklerini ve hatta dünya görüşünü aktarmalıydı: “Her eser, mimarının imzasını taşır.”

Mimar Kemalettin, Kudüs’teki “Mescid-i Aksa”nın tamiri iÅŸini üzerine aldı. Bunu büyük bir ehliyetle baÅŸardı. BaÅŸarısı, yalnız Osmanlı ülkesinde deÄŸil, bütün dünyada yankılar yaptı. Ä°ngiltere, Kemalettin Bey’i, Kraliyet Mimarlık Enstitüsü’ne üye olarak kabul etti. Son devrin bütün büyük eserleri onun eliyle ortaya konmuÅŸtur, denebilir.

BaÅŸlıca eserleri: Ä°stanbul Bahçekapı’daki 4 Vakıf han, Hürriyeti Ebediye Tepesi’ndeki “Åžehitler Anıtı”, Bostancı, Bebek, Bakırköy camileri, Çamlıca Kız Lisesi binası, Lâleli’deki sıra apartmanlar, Ayazma Mektebi, Eyüp’teki ReÅŸadiye Okulu ve türbesi, YeÅŸilköy Camisi, Mahmut Åževket PaÅŸa, Cevat PaÅŸa, Ali Rıza PaÅŸa türbeleri, Sultan Selim civarında birkaç medrese, ÅŸimdiki Ãœniversite Kitaplığı… Ankara’da, Mimar Kemal Okulu, Gazi EÄŸitim Enstitüsü, Türk Ocağı binası, Devlet Demir Yolları binası ve proje halinde kalmış birçok eser… Mimar Kemalettin1927′de vefat etmiÅŸtir.